تبلیغات
ادبیات فارسی - ادامه مقاله «آیا صدای شیرین همان اندیشه و باور نظامی است؟!»

ادامه مقاله «آیا صدای شیرین همان اندیشه و باور نظامی است؟!»

تاریخ:چهارشنبه 13 مهر 1390-11:09 ب.ظ

زن و آنیمای نظامی:

مورد بعد نظر خاص نظامی در مورد زن است حتی در منظومه‌ای که قهرمان آن (شیرین) وفاداری را به حد اعلای خود رسانده است از بی وفایی زنانه می‌گوید. شیرین چنانکه پیش‌تر اشاره شد به عکس خسرو نیز وفادارست پس چه عاملی سبب این گونه نظریه پردازی نظامی شده است؟ اینجا نیز شاید بتوان پای  آنیمای سراینده را به موضوع کشید. نظامی چنان درگیر آنیمای خویش است که حتی در تضاد با موضوع منظومه، مخالف با وضعیت زن در این داستان است. پس این گونه است كه نظامی از طرفی راوی داستان عاشقانه ای ظاهرا به نفع شیرین است و از طرف دیگر نظرات خاصی در مورد زن دارد با این اوصاف می توان به سهولت شالوده شکنی را در ساختار داستان خسرو شیرین نظامی دریافت. گسست‌های موجود در متن از یک طرف و برداشت‌های متنوع از طرف دیگر سبب شده است تا منظومه دو صدایی باشد از یک طرف صدای نظامی است که در مقابل وضعیت قهرمان داستان به دنبال سرکوب کردن زن است و از طرف دیگر صدای خاموش شیرین است و در نهایت همین صدای خاموش غلبه یافته و جایگاه شیرین به عنوان زن قهرمان تثبیت می‌گردد.

 

ساختار شکنی در منظومه:

با استفاده از زاویۀ دیدی خاص که برگرفته از روانشناسی تحلیلی یونگ است می‌توان نگاهی ساخت شکنانه به داستان داشت. طبق نظریه ساخت شکنی "ذهن تاویل‌گر در کنار بهره‌گیری مستقیم از اثر به مدد تجربه‌های ذهنی و یافته‌های فلسفی و زیر ساخت‌های گوناگون فکری خود، دست به تاویل می‌زند." از طرف دیگر طبق نظریه رولان بارت منتقد فرانسوی: کار خواننده متن همانند اجرا کننده قطعه‌یی موسیقی است. همان گونه که هر قطعه موسیقی در اجرای نوازنده بار دیگر خلق می‌شود، اثر ادبی نیز در خوانش خوانند دوباره زندگی و موجودیت می‌یابد. همچنین موضوع مرگ مؤلف و مقاله بارت در این زمینه نیز حائز اهمیت است وی طبق این نظریه تاکید بر درک اثر با توجه به وضعیت مؤلف، نویسنده یا شاعر را شیوه‌ای ظالمانه می‌داند وی هر چند بر نقش خواننده در خوانش و درک و دریافت اثر تأکید می‌ورزد ولی درک صحیح را ناشی از خوانش فعال اثر می‌داند چون خوانش فعال توسط خواننده‌یی هوشمند سبب بازتولید متن می‌شود در حالی که خوانش غیر فعال تنها متن را مصرف می‌کند با درک دوصدایی بودن اثر می‌توان از یک طرف به شالوده شکنی در منظومه خسرو و شیرین پی برد و از طرف دیگر این کار را با نظریه مرگ نویسنده رولان بارت توجیه کرد. پس شیرین  در اصل صاحب صدایی خاموش اما تأثیر گذار و موفق می‌باشد. بیان نظامی با روند داستان در تناقض است و این بیان که مخالف روند داستان است از نگاه مردسالارانۀ شاعر نشأت می‌گیرد او چنین می‌سراید:

زنان مانندریحان و سفالند      درون سو خبث و بیرون سو جمالند

نشاید یافتن در هیچ برزن          وفا در اسب و در شمشیر و در زن

وفا مردی ست بر زن چون توان بست                       

چو زن گفتی بشوی از مردمی دست

(ص 190، ابیات 1و2و3، همان)

این ابیات دقیقا در تضاد با وضعیت وفاداری زن و بی‌وفایی مرد در منظومه است که گویی مطلوب طبع نظامی نبوده پس با اظهار چنین نظراتی سعی کرده است چهره زن را طبق نظر خود نمایان سازد.

 

نتیجه:

 با بررسی منظومة خسرو و شیرین از نظر گاه روانشناسانه روشن شد مسائل متناقض چشمگیری در رابطه با زن در داستان وجود دارد این تناقضات را با عناصر اندیشة یونگ و دیدگاه های خاص نظامی مورد تحلیل و بررسی قرار دادیم و در نهایت مشخص شد که از یک طرف آنیمای نظامی و از طرف دیگر اندیشه های مرد سالارانة او در دوصدایی شدن متن تأثیر بسزایی داشته است. همین امر سبب بروز اندیشه هایی ضد زن در برابر موقعیت و جایگاه والای شیرین و مهین بانوی خردمند در داستان شده است.

 

مبابع:

1-    امامی، نصرالله، درآمدی بر هرمنوتیک در ادبیات، 1386، چاپ اول، اهواز، نشر رسش.

2-    امامی، نصر الله، ساخت شکنی در فرایند تحلیل ادبی، 1382، چاپ اول، نشر رسش.

3-    کمپل، جوزف، قدرت اسطوره، 1377، عباس مخبر، چاپ چهارم، تهران، نشر مرکز.

4-    نظامی گنجوی، الیاس بن یوسف، خسرو و شیرین با تصحیح حسن وحید دستگردی، 1381، چاپ اول، تهران، برگ نگار.

5-    بیلکسر، ریچارد، اندیشه یونگ، 1387، حسین پاینده، چاپ اول، تهران، نشر آشیان.

6-  جینز، جولیان، خاستگاه آگاهی در فروپاشی ذهن دو جایگاهی، 1386، خسرو پارسا و دیگران، ج 1و 2و 3، چاپ اول، تهران، آگاه.

7-    کربن،هانری، تخیل خلاق در عرفان ابن عربی، 1384، انشاءالله رحمتی، چاپ نخست، تهران، انتشارات جامی.

8-    افلاطون، ضیافت، 1387، محمد علی فروغی، چاپ دوم، تهران، انتشارات جامی

9-    یونگ، کارل گوستاو، انسان و سمبل هایش، 1386، محمود سلطانیه، چاپ ششم، تهران، انتشارات جامی

10-احمد نژاد، کامل، تحلیل آثار نظامی گنجوی، تهران، انتشارات پایا،

11-یونگ، کارل گوستاو، سمینار یونگ دربارة زرتشت نیچه، 1387، چاپ اول، تهران، انتشارات کاروان.

12-نظامی گنجوی، الیاس بن یوسف، خسرو و شیرین با تصحیح حسن وحید دستگردی، 1381، چاپ اول، تهران، برگ نگار.

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.




Admin Logo
themebox Logo